Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

MOTOR GELİŞİMİ VE OYUNCAK

Eminim hepinizin aklında kalan, o zaman için dünyalara değişmeyeceğiniz çok sevdiğiniz bir oyuncak vardır. Ama muhtemelen o oyuncağın gelişiminizde nasıl bir role sahip olduğunu bilmiyordunuz. Oyuncaklar çocukların kendileri ve etraflarındaki dünyayı öğrenmelerine yardımcı olmak için kullanılan araçlardır. Çocukların motor, duyusal, duygusal, sosyal ve zihinsel gelişiminde büyük öneme sahiptir. Biz bu yazıda motor gelişime etkisinden bahsedeceğiz. Peki motor gelişim nedir, desteklenmesi neden bu kadar önemlidir?

Basitçe söylemek gerekirse; motor gelişim, çocukların hareketleri üzerinde kontrol sahibi olmayı ne ölçüde öğrendikleridir. Çocuklara etraflarını saran dünyayı keşfetmeleri ve bağlantı kurmaları için ihtiyaç duydukları yetenekleri sağlar. Yemek yemek, yürümek, dans etmek gibi hayatımızda fark etmeden yaptığımız birçok eylemi, motor gelişimi sayesinde hayata geçiririz. Yeni doğmuş bebeklerin başlarını desteklemeniz gerekir. Çünkü bebeklerin boyunlarındaki kaslar bunu tek başına yapabilecek kadar güçlü değildir. İşte bunu yapmaları motor gelişime küçük bir örnektir. Transferlerini bağımsız gerçekleştirebilmeleri(yürüme), kalem tutabilmeleri, çatal ve kaşığı kendi başlarına kullanabilmeleri, bisiklet sürmeleri, kısacası vücudumuzdaki tüm fiziksel aktivitelerin gerçekleşmesini sağlamak için çocuklarda motor gelişiminin düzenli olarak devam etmesi gerekir. Motor becerilerden bahsederken genellikle ikiye ayırırız.

Kaba motor beceriler; oturmak, ayakta durmak, yürümek, koşmak, dengeyi korumak veya pozisyon değiştirmek için kullanılan büyük kas gruplarını içerir.                                                                                                                                                                                   

 İnce motor beceriler; yemek yemek, çizim yapmak veya küçük eşyaları almak için elleri kullanmayı içerir.

Peki motor gelişimin desteklenmesi neden bu kadar önemlidir? 

Çünkü araştırmalar, motor gelişimlerinde geride kalan çocukların duygusal ve bilişsel dezavantajlar yaşadıklarını göstermiştir. Başka bir deyişle: motor becerileri daha az akıcı bir şekilde gelişen çocuklar güvensiz hale gelir, bu da sosyal ilişkiler geliştirmeyi zorlaştırır ve çocuğu öğrenme açısından olumsuz etkileyebilir.

 Bebeğin motor gelişimi duygusal gelişimle de bağlantılıdır. Ustalık motivasyonu, motor becerilerde ustalaşmak gibi görevleri başarıyla tamamlamak için gereken içsel dürtüdür. Bebekler, tanıdık ve önceden öğrenilmiş becerileri kullandıklarında değil, yeni, zorlayıcı motor görevlerle meşgul olduklarında daha fazla ustalık motivasyon davranışları (örneğin, gülümseme ve ısrar) gösterirler (Mayes ve Zigler, 2006).

Bir çocuğun yaşamının ilk yılları, motor becerilerin geliştirilmesi ve uygulanması için en önemli zaman dilimidir. Çocuklar için ilk kez oturmayı, emeklemeyi, ayakta durmayı, zıplamayı, itmeyi ve çekmeyi öğrendikleri ve tüm bu yeni becerileri geliştirmeyi öğrendikleri zamandır. Oyuncaklar, çocukların bu hareketleri geliştirmeleri, hareketler üzerinde pratik yapmaları için harika bir yoldur, böylece ince motor beceriler için bir temel oluşturabilirler.

Oyuncaklar nasıl olmalıdır ondan bahsedelim

Çocuklar için her şey bir oyuncaktır. Evlerimizde bulunan boş kutuları ,tuvalet kağıdı rulolarını, mandalları ,küçük kaşıkları, plastik mutfak eşyalarını kullanarak bir çok oyun üretebiliriz.

Bu nedenle para ile alınması şart  değildir. Çocuğu destekleyecek gelişimine katkı sağlayacak oyuncaklar şu şekilde olmalıdır. Elin dokunsal algısını geliştirirken el göz koordinasyonunu destekleyen, yaratıcılığı geliştiren, parçalayıp yeniden birleştirilebilen, basit ve fazla gösterişten uzak oyuncaklar tercih edilmelidir.

Kabul edelim şu an da dijital bir dünyadayız.  Ancak bu dijital oyunlar çocuklar için fiziksel eğitici oyunların yerini alabiliyor mu?

  Kısacası HAYIR!

Elektronik sektörde giderek artan eğitsel oyun olmasına rağmen gerçek bir oyuncak tutan onu hisseden, nasıl çalıştığını araştıran, sadece oyuncak hakkında değil aynı zamanda çevresindeki şeylerin nasıl olduğu hakkında keşifler yapan  bir  çocuğun deneyiminin yerini asla alamaz. Gerçek fiziksel oyuncaklarla çocuk kendi hayal gücü ve yaratıcılığı iledir.

Hazır ve ya elektronik oyuncaklar söz konusu olduğunda çocuğun seçenekleri kısıtlıdır. Programlamalar tarafından oluşturulanı oynayabilirler.

İnce ve kaba motor  gelişimi zamanının çoğunu elektronik oyunlarla geçiren çocukta bu gelişimlerden fayda sağlayamazlar, el göz koordinasyonu tam gelişmez.

 Çocuklarda sahip oldukları etkilerin türüne göre oyuncakları aşağıdaki şekilde sınıflandırabiliriz.

  • Mantıksal akıl yürütme ve motor becerilerini geliştiren oyuncaklar: Bulmacalar ve yapbozlar, Legolar, bloklar, dizme oyunları, makas oyunları
  • Duyusal uyarım oyuncakları: boyama, kum oyunları, oyun hamurları
  • Çocukların empati yeteneğini geliştiren oyuncaklar; oyuncak bebekler, kitaplar
  • Görev tamamlama, talimatları takip etme oyun ve  oyuncakları: El becerisini geliştiren oyunlar, yemek yapmak,
  • Yaratıcılık geliştiren oyuncaklar: Renkler, istifleme blokları, Legolar, kağıt ve boya kalemleri ile yapılan oyunlar
  • El-göz koordinasyonunu geliştiren oyunlar ve oyuncaklar: toplar, bisikletler
  • Doğa ve Bilim: yapraklar, çim, kum, saha gezileri, hayvanlar, dış mekan oyuncakları
  • Duygu: Sesli oyuncaklar

Çocuklar  eğitici oyuncaklardan 1 aylık kadar erkan yaşta yararlanabilirler. Yaş aralığına dayalı eğitici oyuncaklar için bazı fikirler

1-12 AY

Erken yaşta duysal oyun duyuların harekete geçmesine yardımcı olur. Büyüyüp el göz koordinasyonu geliştikçe etkileşimi teşvik eden oyuncaklara başlanır. Büyük oyuncaklar hareketi teşvik eden oyuncaklar olacaktır.

  • İlk yıl oyuncakları
  • -Emzikler           
  •    -ışıklar ve sesler    
  •  -küçük taşınabilir oyuncaklar    
  •  -fıstık top
  • 12 -24 aylık

Hareket artacağından hareketli oyuncaklara geçilir. Hareketli oyuncaklar denge koordinasyonun geliştirilmesine yardımcı olduğu gibi bu hareketli oyuncaklar çocuğun merakını artıracaktır.

Bu yaş aralığına örnek oyuncaklar

  • -itme arabaları                         
  • -adım alma ve binmeli oyuncaklar
  • -trambolin
  • -kum ve su oyunları                  

  • 2+ oyuncakları

çocuk büyüyüp aktif hale geldikçe daha fazla fiziksel oyunları teşvik eden oyuncaklara geçilir. Fiziksel oyun ve bilişsel beceriyi destekleyen oyuncaklar

  • üç tekerlekli bisiklet
  • bowling takımları  
  • kinetik kum   
  • salıncak setleri             
  • tırmanma
  • basketbol  potaları                             
  • söküp takılabilen oyuncaklar

  • 4-6 yaş
  • Boyama, kesme, yapıştırma ,düğmeler ,boncuklar, eşleştirmeli oyuncaklar

  • 6  yaş oyuncakları

  • Top oynamak
  • İp atlamak
  • Tırmanmak
  • Paten

Sonuç olarak oyuncaklar çocukların gelişiminde  rolü ne kadar önemli olsa da çocukların ilk arkadaşları, öğretmenleri ebeveynleridir. Oyuncakların çocuğa ne kadar yarar  sağlayacağı sizin ilginiz dahilindedir.

                                                                                                                                                                                     

                                                                                                                                                                                        Fizyoterapist Aysel AZUN


Çocuklarda motor gelişim ile ilgili bilgi almak için kurumlarımızla iletişime geçebilirsiniz.

Bağcılar Şubesi

Rüyam Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi

Güneşli mah. Mahmutbey cad. no:163 BAĞCILAR/İSTANBUL

Telefon : 0212 655 44 99

E-posta : ozelruyamrehabilitasyon@gmail.com

Güngören Şubesi

Rüyam İki Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi

Gençosman mah. Çinçindere cad. no :91 GÜNGÖREN/İSTANBUL

Telefon : 0212 562 57 00                                                  

E-posta : ruyam2ozelegitim@gmail.com